Ask doctor free







Abstract disease Hẹp van 2 lá

Các tên gọi khác của bệnh này:

  • Sa van 2 lá

Van hai lá nằm giữa tâm nhĩ trái và tâm thất trái, có chức năng giữ dòng máu đi theo một chiều từ tâm nhĩ trái vào tâm thất trái. Khi van mở ra, máu chảy từ tâm nhĩ trái xuống tâm thất trái. Khi đóng, van giúp ngăn máu chảy theo chiều ngược lại. Khi bị hẹp, van hai lá hạn chế sự lưu thông của dòng máu. Hẹp van hai lá thường là biến chứng của bệnh sốt thấp khớp. Các nguyên nhân khác bao gồm bệnh tim bẩm sinh và khối u trên van. Hẹp van hai lá nặng có thể gây ra suy tim, phì đại tim và rung nhĩ.

Triệu chứng

Các triệu chứng có thể phát triển dần dần và bao gồm: đau ngực, ho, khó thở, mệt mỏi, nhiễm trùng đường hô hấp, thường gặp như viêm phế quản, tim đập nhanh, đánh trống ngực, sưng chân, khó thở.

Chẩn đoán

Hỏi bệnh sử và khám thực thể. Có thể nghe thấy tiếng thổi tim. Siêu âm tim, siêu âm tim qua thực quản (TEE), MRI và/hoặc chụp động mạch vành. Có thể bổ sung: Điện tâm đồ (EKG)

Điều trị

Phương pháp điều trị căn cứ vào triệu chứng và mức độ tổn thương tim và phổi. Đối với những người có triệu chứng nhẹ, các bác sĩ chỉ theo dõi tim. Điều trị bao gồm: các loại thuốc giúp cải thiện chức năng tim, thông van tim, phẫu thuật thay thế van tim.

Disease overview Hẹp van 2 lá

Van hai lá là van tim nằm giữa tâm nhĩ trái và tâm thất trái. Khi bị hẹp lại vì bất cứ lý do gì, van hai lá của tim mở không đủ, khiến dòng chảy của máu từ tâm nhĩ trái xuống tâm thất trái bị tắc nghẽn.

Hẹp van hai lá là một bệnh khá phổ biến ở nước ta, chiếm khoảng 40,3% các bệnh tim mắc phải. Bệnh được phát sinh ở loài người từ khi bắt đầu sống thành từng quần thể do điều kiện sinh sống thấp kém, chật chội thiếu vệ sinh dễ gây lây nhiễm bệnh. Từ năm 1887, tác giả Bouillaud rồi Sokolski đã mô tả căn bệnh này. Đến năm 1920, Duckett Jones (Hoa Kỳ) đã nghiên cứu bệnh này và đến năm 1944 ông mới công bố bảy tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh. Cũng trong thời gian này, Cutter và Levine Phillipe (Hoa kỳ) tìm cách phẫu thuật hẹp van hai lá, còn tại nước Anh, đã mổ được hẹp van hai lá. Giai đoạn này bệnh hẹp van hai lá là bệnh tim mạch phổ biến nhất, gây tàn phế và tử vong nhiều. Từ năm 1944, việc phát minh ra thuốc Penixillin diệt các loại liên cầu và đặc biệt tạo ra loại Penixillin chậm (Benzathyl Penixillin) có tác dụng phòng ngừa bệnh này, do đó đến nay ở nhiều nước phát triển, bệnh thấp tim gần như mất hẳn.

Cure

Điều trị nội khoa

Chỉ có tác dụng tốt khi hẹp van hai lá mức độ nhẹ và trung bình. Nếu hẹp khít, với diện tích lỗ van <1,5 cm2 thì điều trị ngoại khoa mới có tác dụng.

  • Điều trị suy tim

  • Chế độ sinh hoạt ăn uống: Hạn chế lao động nặng, ăn nhạt, điều trị phòng thấp tái phát, phòng ngừa Osler.

  • Lợi tiểu

    • Khi cơ thể tăng khoảng 2 kg so với trước. Furosemid 40 mg x 1-2 viên/ngày.

    • Trong cơn suy tim cấp có thể dùng Lasix 20 mg tiêm tĩnh mạch chậm. Chú ý khi dùng lợi tiểu cần dùng thêm kali (nên cho loại muối K+ hữu cơ tốt hơn vô cơ, như K+, Mg++ Aspartate biệt dược Panangin) đề phòng hạ kali máu, dễ ngộ độc Digital.

  • Digital

    Ít có tác dụng trong suy tim do hẹp hai lá, ngay cả khi có suy tim phải. Digital có tác dụng tốt trong suy tim do hẹp hai lá có biến chứng rung nhĩ để ngăn ngừa các cơn rung nhĩ có nhịp thất nhanh, làm nặng thêm tình trạng suy tim, có thể dùng liều ngấm đủ chậm. Digital 0,25 mg x 1 viên/ ngày trong 5 ngày, nghỉ 2 ngày rồi dùng lại. Hoặc Digital 0,25 mg x 1 viên/ngày trong 3 ngày, nghỉ 3 ngày rồi dùng lại. Khi điều trị digital cần lưu ý dấu chứng ngộ độc Digital như:

    • Bệnh nhân nôn mửa, đau bụng, mờ mắt, nhìn đôi, đi cầu phân lỏng.

    • Ngoại tâm thu thất nhịp đôi hay ác tính.

    • Hoặc nhịp tim tăng vọt lên (trong khi đang dùng Digital) hoặc chậm lại với blốc nhĩ thất các cấp, hoặc nhịp bộ nối.

Nếu xuất hiện các triệu chứng trên nên ngừng digital và cho tăng cường thêm kali bằng đường tĩnh mạch hoặc đường uống, chú ý bổ sung thêm Mg++.

  • Các thuốc giãn mạch: Được sử dụng nhiều trong những năm gần đây. Thuốc giãn mạch có thể điều trị liên tục, kéo dài. Thuốc giãn mạch có tác dụng giảm tiền gánh, hậu gánh giúp cho suy tim hồi phục tốt. Đối với suy tim trong hẹp hai lá tốt nhất là nhóm Nitrat và dẫn xuất nhất là khi hẹp hai lá có tăng áp lực động mạch phổi, phù phổi mạn tính và cấp tính. Risordan LP 20 mg x 1-2 viên/ngày, hoặc Imdur (Mononitrate Isosorbid) 60 mg x 1/2 - 1 viên/ngày.

  • Điều trị phòng tắc động mạch hệ thống

    Các mạch có thể tắc: động mạch não, động mạch mạc treo, động mạch ngoại vị, động mạch lách, động mạch thận, động mạch vành... Biến chứng tắc mạch gia tăng ở bệnh nhân hẹp van hai lá có biến chứng rung nhĩ và suy tim, đặc biệt khi mới xuất hiện rung nhĩ. Hẹp van hai lá có biến chứng tắc mạch nhiều hơn hở van hai lá, 20-60% tắc lại lần thứ hai sau tắc lần thứ nhất trong 6-12 tháng nếu không được dự phòng hữu hiệu bằng các thuốc chống đông. Cần điều trị tắc mạch càng sớm càng tốt:

    • Heparin 10.000 - 20.000 UI/ngày x 5 - 10 ngày. Có thể dùng Heparin có trọng lượng phân tử thấp đặc biệt đối với tắc mạch não. Sau đó dùng các thuốc kháng đông loại kháng Vitamin K như Sintrom, Previscan, Dicoumarin gối đầu 48-72 giờ trước khi ngừng Heparin duy trì tỷ lệ Prothrombin còn khoảng 30-35% hoặc IRN 2,5-3 là tốt nhất.

    • Sau khi chuyển rung nhĩ về nhịp xoang bằng thuốc hoặc sốc điện, nong van hai lá là phương pháp dự phòng tắc mạch tái phát tốt nhất. Hoặc ở những bệnh nhân không có điều kiện nong van, phẫu thuật sửa van, thay van có thể uống thuốc dự phòng tắc mạch kéo dài nhiều năm ở liều thấp 100 - 500 mg/ngày bằng Aspirin (Aspegic 100mg), Dipyridamole vv...

Điều trị dự phòng

Phòng thấp tái phát bằng Benzathylpenicilin 1,2 triệu đơn vị mỗi 15-20 ngày, tiêm bắp sâu sau khi thử test.

Ngoài ra đề phòng bội nhiễm phổi hoặc Osler bằng kháng sinh penicilin nhanh hoặc Erythromycin 0,5g trước các can thiệp như nhổ răng, trích nhọt ngoài da vv... Khi có dấu hiệu viêm tĩnh mạch chi dưới có thể phòng tắc động mạch phổi bằng cách đặt lưới lọc tĩnh mạch chủ dưới.

Điều trị ngoại khoa

  • Điều trị phẫu thuật van hai lá đã có nhiều tiến bộ. Nong van hai lá bằng tay hoặc bằng dụng cụ hoặc bằng bóng (catheter baloon).

    • Nong van hai lá bằng bóng

      Đưa ống thông qua đường tĩnh mạch đùi đi vào nhĩ phải, xuyên qua vách liên nhĩ vào nhĩ trái để nong van 2 lá bằng bóng. Kỹ thuật này đã được thực hiện tại Việt Nam. Phương pháp này được chỉ định cho bệnh nhân trẻ tuổi <40, hẹp van hai lá đơn thuần, van còn mềm mại, tổ chức dưới van chưa hư biến nhiều, không có cục máu đông ở nhĩ trái hoặc tiểu nhĩ. Biến chứng của phương pháp này là chọc thủng thành tâm nhĩ trái gây ra tràn máu màng ngoài tim cấp, gây chèn ép tim cấp.

    • Nong van hai lá kín (close mitral commissurotomy)

      Bằng tay hoặc dụng cụ: thực hiện ở những bệnh nhân: có diện tích lỗ van hai lá hẹp <1,5 cm2, van còn mềm hoặc xơ hoá, chưa có vôi hoá nhịp xoang hay rung nhĩ, nhưng không có tiền sử tắc mạch, không có bệnh van động mạch chủ, hoặc hở van hai lá (nếu hở van hai lá nhẹ <2/4 thì không chống chỉ định), tuổi < 40, không bị bội nhiễm phổi hoặc thấp tim đang tiến triển, không bị Osler.Kết quả sau nong có 5-10% trường hợp hết triệu chứng hẹp van hai lá, triệu chứng tăng áp lực động mạch phổi giảm dần và trở về bình thường. Một số bệnh nhân nong van hai lá không kết quả hoặc thấp tim tái phát gây dính lại các mép van phải nong lại lần 2 nhưng kết quả thành công thấp hơn và tỷ lệ tử vong cao hơn 10 lần lúc ban đầu.

Biến chứng khi nong van và sau khi nong:

    • Suy tim và rối loạn nhịp sau phẫu thuật.

    • Sốt.

    • Hội chứng sau nong van.

    • Tràn dịch màng ngoài tim.

    • Tắc động mạch não thoáng qua.

    • Hở van hai lá sau khi nong thường gặp ở những bệnh nhân bị vôi hoá van hư biến nhiều tổ chức dưới van.

    • Ngừng tim khi đang nong.

    • Hen tim, phù phổi cấp.

    • Loạn nhịp tim (ngoại tâm thu thất, nhĩ, rung cuồng nhĩ, nhịp nhanh kịch phát trên thất và thất, rung nhất).

    • Osler gây đứt dây chằng, sa van hai lá.

  • Mổ tim hở

    Cần có tim phổi nhân tạo.Sửa van hai lá: Phẫu thuật viên có thể mở rộng hoặc thu hẹp vòng van hai lá, cắt bỏ phần bị sùi loét, vôi hoá hoặc lấy cục máu đông ở nhĩ, thất và các lỗ thũng trên mặt lá van khâu nối các trụ cơ và dây chằng bị đứt. Bệnh nhân không phải thay van nên giảm được nguy cơ miễn dịch thải ghép, giảm nguy cơ vôi hoá, tắc mạch nên việc chống đông đơn giản hơn thay van, giảm nguy cơ vôi hoá, tắc mạch nên liệu pháp chống đông đơn giản hơn.Phẫu thuật thay van: Được chỉ định trong các trường hợp:

    • Hẹp van hai lá tổ chức van xơ dày vôi hoá nặng.

    • Hẹp kết hợp hở van hai lá nặng hay hở van hai lá đơn thuần.

    • Sùi loét van do Osler

Biến chứng sau khi thay van: Ngoài các biến chứng như nong van còn có thêm các biến chứng.

    • Đột tử trong khi phẫu thuật.

    • Đột tử do hoạt động của van bị rối loạn.

    • Dính kết Fibrin, sau đó vôi hoá tại van và quanh van mạn.

    • Osler do vi khuẩn và nấm.

    • Ápxe quanh vòng van.

    • Hở quanh vòng van hai lá.

    • Blốc nhĩ thất cấp cao hoặc blốc bó His (do cắt các trụ cơ).

    • Hẹp hoặc hở động mạch chủ thứ phát sau thay van hai lá.

    • Giảm khả năng bù đắp tuần hoàn khi gắng sức.

    • Khó điều trị bằng phương pháp sốc điện, tạo nhịp khi cần thiết.

Điều trị nong van hai lá hay phẫu thuật tim kín hay hở cần tiếp tục điều trị phòng thấp, phòng Osler, điều trị chống đông, suy tim thì mới kéo dài cuộc sống của bệnh nhân.

Questions related to the disease Hẹp van 2 lá